Cike giɓi tsakanin gano cutar mantuwa (dementia), kulawa da fahimta. Bai kamata wani iyali ya fuskanci cutar mantuwa shi kaɗai ba.

Ta yaya za mu taimaka muku yau?

Mene ne gaskiya game da cutar mantuwa?

Mutane da yawa sun ji abubuwa game da cutar mantuwa waɗanda ba gaskiya ba ne. Wasu suna cewa tsufa ne kawai, wasu kuma suna cewa laʼana ce ke haddasa ta. Waɗannan imani suna kawo kunya da tsoro, kuma suna hana iyalai neman taimako da wuri. Sanin gaskiya yana taimaka wa iyalai su ɗauki mataki da wuri kuma su yi kulawa da ƙwarin gwiwa.

• Mutane suna cewa“Mantuwa wani ɓangare ne kawai na tsufa.”

  Gaskiyar maganaCutar mantuwa ba wani ɓangare na tsufa na yau da kullum ba ce. Ɗan mantuwa abu ne da ya zama ruwan dare yayin da muke tsufa, amma cutar mantuwa tana ƙara muni a hankali kuma tana sa rayuwar yau da kullum ta yi wahala. Wannan saboda cuta ce a cikin ƙwaƙwalwa ke haddasa ta. Idan matsalolin tunawa suna shafar rayuwar yau da kullum, yana da kyau a je a yi gwaji.

• Mutane suna cewa“Laʼana ko maita ce ke haddasa cutar mantuwa.”

  Gaskiyar maganaCutar mantuwa yanayi ne na lafiya, ba laʼana ba. Cututtukan da ke lalata ƙwaƙwalwa ne ke haddasa ta, kamar cutar Alzheimer ko shanyewar ɓarin jiki (stroke). Babu wanda ya jawo ta a kansa ko a kan iyalinsa. Mutumin yana buƙatar kulawa da tausayi, ba zargi ba.

• Mutane suna cewa“Babu abin da za a iya yi.”

  Gaskiyar maganaAkwai taimako, ko da yake har yanzu babu maganin da ke warkar da ita. Gwaji da wuri zai iya gano wasu dalilai da za a iya magancewa, kuma kyakkyawar kulawa na iya rage yawancin alamomin cutar. Tare da tallafi, mutane za su iya ci gaba da yin abubuwan da suke jin daɗi na tsawon lokaci. Mutane da yawa suna rayuwa cikin walwala da cutar mantuwa har tsawon shekaru.

• Mutane suna cewa“Masu cutar mantuwa ba sa fahimtar komai.”

  Gaskiyar maganaMasu cutar mantuwa har yanzu suna da motsin zuciya, abubuwan da suke tunawa, da abubuwan da suke jin daɗi. Ko da magana ta yi musu wuya, suna lura da alheri, yanayin murya da taɓawa. Ware su gefe na iya sa su ji kaɗaici da ɓacin rai. Ku yi magana da su, ku saka su cikin alʼamura, kuma ku girmama su.

Nauʼoʼin cutar mantuwa daban-daban

Cutar mantuwa ba cuta ɗaya kawai ba ce. Hukumar Lafiya ta Duniya ta bayyana nauʼoʼi da dama, kuma cutar Alzheimer ce ta fi yawa, tana ɗaukar kashi 60–70% na masu cutar. Kowane nauʼi yana lalata ƙwaƙwalwa ta hanya dabam, don haka alamomin farko da kulawar da ake buƙata na iya bambanta. Sanin nauʼin yana taimaka wa iyalai da maʼaikatan lafiya su tsara kulawar da ta dace.

• Cutar Alzheimer

  Kashi 60–70% na masu cutar. Nauʼin da ya fi yawa. Matsalolin tunawa ne sau da yawa alama ta farko.

• Cutar mantuwa ta jijiyoyin jini (vascular)

  Matsaloli wajen gudanar jini zuwa ƙwaƙwalwa ne ke haddasa ta, misali bayan shanyewar ɓarin jiki.

• Cutar mantuwa ta Lewy bodies

  Tarin furotin marasa kyau a cikin ƙwayoyin jijiya ne ke haddasa ta. Tana iya shafar motsi, barci da abin da mutum ke gani.

• Cutar mantuwa ta gaban ƙwaƙwalwa (frontotemporal)

  Rukunin cututtuka da ke lalata gaban ƙwaƙwalwa. Sau da yawa tana fara sauya hali, ɗabiʼa ko harshe tukuna.

• Gaurayayyar cutar mantuwa

  Nauʼoʼin sukan haɗu, kuma mutane da yawa suna da fiye da ɗaya a lokaci guda.

• Wasu dalilai

  Cutar mantuwa kuma na iya biyo bayan shanyewar ɓarin jiki, wasu cututtuka masu yaɗuwa kamar HIV, shan barasa ta hanya mai cutarwa, raunukan kai da ake maimaitawa ko rashin abinci mai gina jiki.

Tushe: Hukumar Lafiya ta Duniya, takardar bayani kan cutar mantuwa (da Turanci). Ƙara karatu a jagoranmu: Mece ce cutar mantuwa?

Cutar mantuwa tana ƙaruwa da sauri

• Miliyan 57na mutane ne ke rayuwa da cutar mantuwa a faɗin duniya a shekarar 2021
• Fiye da 60%daga cikinsu suna zaune a ƙasashe masu ƙaranci da matsakaicin kuɗin shiga
• Kusan miliyan 10sababbin masu kamuwa kowace shekara

Tushe: Hukumar Lafiya ta Duniya, takardar bayani kan cutar mantuwa (da Turanci).

Cutar mantuwa tana ƙaruwa mafi sauri a wuraren da ayyukan kiwon lafiya suka fi ƙaranci. Yawancin masu cutar mantuwa yanzu suna zaune a ƙasashe masu ƙaranci da matsakaicin kuɗin shiga, kuma alʼummar Afirka tana tsufa da sauri. Kulawar cutar mantuwa ba ta tafi daidai da wannan sauyi ba, don haka iyalai da yawa suna fuskantar wannan tafiya su kaɗai. Mindalo tana nan don taimakawa wajen sauya hakan — iyali ɗaya, alʼumma ɗaya, tattaunawa ɗaya a lokaci guda.