Jagora na 3 cikin 5 · Tallafi

Mece ce cutar mantuwa (dementia)?

Karatun kusan mintuna 4 · An duba na ƙarshe a watan Satumba 2026

Abin da ke faruwa a cutar mantuwa

Cutar mantuwa tana samuwa ne daga cututtukan da ke lalata ƙwaƙwalwa a hankali. Ƙwaƙwalwa ce ke sarrafa yadda muke tunawa, tunani, magana, motsi da ji a zuciya. Yayin da lalacewar ke yaɗuwa, waɗannan abubuwa suna ƙara wuya, kuma rayuwar yau da kullum tana buƙatar ƙarin taimako. Saboda cutar mantuwa ta bambanta ga kowane mutum, ya kamata kulawa ta dace da mutumin.

Manyan nauʼoʼin cutar mantuwa

Cutar mantuwa suna ne na rukunin alamomi, ba cuta ɗaya kawai ba. Hukumar Lafiya ta Duniya ta bayyana cututtuka da dama da za su iya haddasa ta. Sanin nauʼin yana taimaka wa maʼaikatan lafiya su zaɓi kulawa da magani da suka dace. Nauʼoʼin da suka fi yawa su ne:

• Cutar Alzheimer — nauʼin da ya fi yawa, tana bayan kashi 60–70% na masu cutar. Matsalolin tunawa ne sau da yawa alama ta farko.
• Cutar mantuwa ta jijiyoyin jini (vascular) — matsaloli wajen gudanar jini zuwa ƙwaƙwalwa ne ke haddasa ta, misali bayan shanyewar ɓarin jiki.
• Cutar mantuwa ta Lewy bodies — tarin furotin marasa kyau a cikin ƙwayoyin jijiya ne ke haddasa ta. Tana iya haifar da sauye-sauye a motsi, barci, da ganin abubuwan da babu su.
• Cutar mantuwa ta gaban ƙwaƙwalwa (frontotemporal) — rukunin cututtuka da ke lalata gaban ƙwaƙwalwa. Sau da yawa tana fara sauya hali, ɗabiʼa ko harshe, kuma tana iya farawa a ƙananan shekaru.
• Gaurayayyar cutar mantuwa — nauʼoʼin sukan haɗu, kuma mutane da yawa suna da fiye da ɗaya.

Wasu dalilai

Cutar mantuwa kuma na iya samun wasu dalilai. Hukumar Lafiya ta Duniya ta lissafa da dama daga cikinsu. Ana iya hana wasu daga cikin waɗannan ko a magance su da wuri, wanda wani dalili ne na yin gwaji. Sun haɗa da:

• shanyewar ɓarin jiki (stroke)
• wasu cututtuka masu yaɗuwa, kamar HIV
• shan barasa ta hanya mai cutarwa
• raunuka a kai da ake maimaitawa
• rashin abinci mai gina jiki

Tushe: Hukumar Lafiya ta Duniya, takardar bayani kan cutar mantuwa (da Turanci).

Su wa ke kamuwa da cutar mantuwa?

Cutar mantuwa ta fi yawa a cikin mutanen da suka haura shekaru 65. Mutane masu ƙarancin shekaru ma na iya kamuwa da ita, kuma ana kiran wannan cutar mantuwa mai farawa da wuri (young-onset dementia). Mutane da yawa masu cutar mantuwa kuma suna rayuwa da wasu matsalolin lafiya, kamar hawan jini ko ciwon suga. Kula da waɗannan matsalolin da kyau muhimmin ɓangare ne na kulawar cutar mantuwa.

Za mu iya rage haɗarin kamuwa?

Babu wanda zai iya yin alkawarin hana cutar mantuwa. Bincike ya nuna cewa kula da jiki da hankali na iya rage haɗarin kamuwa. Wannan saboda abubuwa da yawa da ke cutar da zuciya da jijiyoyin jini suna cutar da ƙwaƙwalwa ma. Waɗannan matakai na iya taimakawa:

• Ku riƙa motsa jiki.
• Kada ku sha taba, kuma ku sha barasa kaɗan ko kada ku sha kwata-kwata.
• Ku ci abinci mai gina jiki kuma ku kiyaye nauyin jiki mai kyau.
• Ku riƙa sarrafa hawan jini, sukarin jini da kitsen jini (cholesterol).
• Ku ɓata lokaci tare da wasu mutane, kuma ku riƙa sa hankalinku aiki.
• Ku nemi taimako kan matsalar rashin ji.

Wannan jagora yana ba da bayanai na gaba ɗaya game da cutar mantuwa. Ba shawarar likita ba ce ga wani mutum guda. Likita, maʼaikacin jinya ko maʼaikacin lafiya da ya san mutumin zai iya ba da shawarar da ta dace da shi. Don Allah ku yi magana da su game da duk wata damuwa.