Ntuziaka 3 n’ime 5 · Nkwado

Gịnị bụ ọrịa nchefu (dementia)?

Ọ ga-ewe ihe dị ka nkeji 4 ịgụ ya · E lere ya anya ikpeazụ na Septemba 2026

Ihe na-eme n’ọrịa nchefu

Ọ bụ ọrịa ndị na-eji nwayọọ emebi ụbụrụ na-akpata ọrịa nchefu. Ụbụrụ na-achịkwa otu anyị si echeta, eche echiche, ekwu okwu, emegharị ahụ ma nwee mmetụta. Ka mmebi ahụ na-agbasa, ihe ndị a na-esiwanye ike, ndụ kwa ụbọchị na-achọkwa enyemaka karịa. N’ihi na ọrịa nchefu dị iche n’ahụ onye ọ bụla, nlekọta kwesịrị ịdaba n’onye ahụ.

Ụdị ọrịa nchefu ndị bụ isi

Ọrịa nchefu bụ okwu a na-eji akọwa otu mgbaama, ọ bụghị otu ọrịa naanị. Nzukọ Ahụike Ụwa kọwara ọtụtụ ọrịa nwere ike ibute ya. Ịmara ụdị ya na-enyere ndị ọrụ ahụike aka ịhọrọ nlekọta na ọgwụgwọ kwesịrị ekwesị. Ụdị ndị a na-ahụkarị bụ:

• Ọrịa Alzheimer — ụdị a na-ahụkarị, nke na-akpata 60–70% nke ndị nwere ọrịa nchefu. Nsogbu ncheta na-abụkarị ihe ịrịba ama mbụ.
• Ọrịa nchefu sitere n’ọbara (vascular dementia) — nsogbu n’ọbara na-asọ gaa n’ụbụrụ na-akpata ya, dịka mgbe mmadụ nwesịrị ọrịa strok (stroke).
• Ọrịa nchefu nwere Lewy bodies — protein na-anakọta n’ụzọ na-ekwesịghị n’ime mkpụrụ ndụ akwara na-akpata ya. Ọ nwere ike ibute mgbanwe na mmegharị ahụ, n’ụra, na ịhụ ihe ndị na-anọghị ebe ahụ.
• Ọrịa nchefu frontotemporal — otu ọrịa dị iche iche na-emebi akụkụ ihu nke ụbụrụ. Ọ na-ebukarị ụzọ gbanwee agwa, omume ma ọ bụ asụsụ onye ahụ, ọ nwekwara ike ibido mgbe mmadụ ka dị obere n’afọ.
• Ọrịa nchefu agwakọtara agwakọta — ụdị ndị a na-abakọkarị n’ime ibe ha, ọtụtụ mmadụ nwekwara ihe karịrị otu.

Ihe ndị ọzọ na-akpata ya

Ọrịa nchefu nwekwara ike inwe ihe ndị ọzọ na-akpata ya. Nzukọ Ahụike Ụwa depụtara ọtụtụ n’ime ha. Enwere ike igbochi ma ọ bụ gwọọ ụfọdụ n’ime ha n’oge, nke a bụkwa ihe ọzọ mere e ji kwesị ịga nyocha. Ha gụnyere:

• ọrịa strok
• ụfọdụ ọrịa nje, dịka HIV
• ịṅụ mmanya n’ụzọ na-emerụ ahụ
• mmerụ ahụ n’isi ugboro ugboro
• erighị nri na-edozi ahụ nke ọma

Ebe e si nweta ya: Nzukọ Ahụike Ụwa, akwụkwọ ozi banyere ọrịa nchefu (n’asụsụ Bekee).

Onye na-arịa ọrịa nchefu?

Ọrịa nchefu na-adịkarị n’ahụ ndị gafere afọ 65. Ndị ka dị obere n’afọ nwekwara ike ịrịa ya, a na-akpọ nke a ọrịa nchefu na-amalite n’oge (young-onset dementia). Ọtụtụ ndị nwere ọrịa nchefu na-ebikwa na ọrịa ndị ọzọ, dịka ọbara mgbali elu ma ọ bụ ọrịa shuga. Ilekọta ọrịa ndị a nke ọma bụ akụkụ dị mkpa nke nlekọta ọrịa nchefu.

Anyị nwere ike ibelata ihe ize ndụ ya?

Ọ dịghị onye nwere ike ikwe nkwa igbochi ọrịa nchefu. Nchọcha na-egosi na ilekọta ahụ na uche nwere ike ibelata ihe ize ndụ ya. Nke a bụ n’ihi na ọtụtụ ihe na-emebi obi na akwara ọbara na-emebikwa ụbụrụ. Nzọụkwụ ndị a nwere ike inyere aka:

• Na-emega ahụ gị.
• Esela anwụrụ, ma ṅụọ obere mmanya ma ọ bụ ghara ịṅụ ya ma ọlị.
• Rie nri na-edozi ahụ, ma nọgide n’ibu ahụ kwesịrị ekwesị.
• Chịkwaa mgbali ọbara, shuga dị n’ọbara na kọlesterọl.
• Na-anọnyere ndị ọzọ, ma na-eme ka uche gị na-arụ ọrụ.
• Chọọ enyemaka maka nsogbu ịnụ ihe.

Ntuziaka a na-enye ozi n’ozuzu banyere ọrịa nchefu. Ọ bụghị ndụmọdụ ahụike maka otu onye. Dọkịta, nọọsụ ma ọ bụ onye ọrụ ahụike maara onye ahụ nwere ike inye ndụmọdụ dabara ya. Biko gwa ha maka ihe ọ bụla na-echegbu gị.