Ìtọ́sọ́nà 1 nínú 5 · Àyẹ̀wò
Àwọn àmì àìsàn ìgbàgbé (dementia)
Àwọn kókó pàtàkì
- Lára àwọn àmì àkọ́kọ́ ni gbígbàgbé ohun tó ṣẹlẹ̀ láìpẹ́, ṣíṣìnà, àti ìṣòro láti ṣe iṣẹ́ ojoojúmọ́.
- Ìmọ̀lára àti ìhùwàsí ẹni náà lè yí padà pẹ̀lú.
- Bí ẹ bá kíyèsí àwọn àmì wọ̀nyí, ó yẹ kí ẹni náà lọ rí òṣìṣẹ́ ìlera.
- Àwọn àìsàn mìíràn lè fa irú àwọn àmì kan náà, a sì lè tọ́jú díẹ̀ nínú wọn.
Àwọn àyípadà tí ẹ lè kíyèsí
Gbogbo ènìyàn máa ń gbàgbé nǹkan nígbà mìíràn, ṣùgbọ́n àìsàn ìgbàgbé ju èyí lọ. Ẹ máa wo àwọn àyípadà tó ń ṣẹlẹ̀ léraléra tí ó sì ń burú sí i láàrin oṣù mélòó kan. Àwọn àyípadà wọ̀nyí ń ṣẹlẹ̀ nítorí pé àìsàn náà ń ṣàkóbá fún ìrántí, ìrònú àti agbára láti ṣèpinnu. Ẹni náà lè:
- gbàgbé àwọn nǹkan tó ṣẹlẹ̀ láìpẹ́
- sọ nǹkan nù tàbí gbé nǹkan sí ibi tí kò yẹ
- ṣìnà, kódà ní àwọn ibi tó mọ̀ dáadáa
- gbàgbé ọjọ́, oṣù tàbí ọdún tí a wà
- rí i pé ó ṣòro láti tẹ̀lé ìjíròrò tàbí láti rí ọ̀rọ̀ tó tọ́ sọ
- ní ìṣòro pẹ̀lú iṣẹ́ tí ó máa ń ṣe ní ìrọ̀rùn tẹ́lẹ̀, bí oúnjẹ sísè tàbí bíbójútó owó
- rí i pé ó ṣòro láti ṣe ìpinnu tàbí láti yanjú ìṣòro
- ní ìṣòro láti ṣírò ìjìnnà nǹkan tàbí àwọn àtẹ̀gùn
Àyípadà nínú ìmọ̀lára àti ìhùwàsí
Àìsàn ìgbàgbé lè yí bí ènìyàn ṣe ń ní ìmọ̀lára àti bí ó ṣe ń hùwà padà, kì í ṣe ìrántí rẹ̀ nìkan. Àwọn ẹbí sábà máa ń kíyèsí àwọn àyípadà wọ̀nyí kí wọ́n tó kíyèsí ìṣòro ìrántí. Èyí rí bẹ́ẹ̀ nítorí pé àìsàn náà tún ń ṣàkóbá fún àwọn apá ọpọlọ tó ń darí ìmọ̀lára. Ẹni náà lè:
- ní àníyàn, ìbànújẹ́ tàbí ìbínú nípa ìrántí rẹ̀
- dà bí ẹni tó yàtọ̀ pátápátá
- hùwà lọ́nà tí kì í ṣe ìwà rẹ̀
- dẹ́kun láti máa rí àwọn ọ̀rẹ́ rẹ̀, tàbí dẹ́kun àwọn nǹkan tí inú rẹ̀ máa ń dùn sí
Ó ṣe pàtàkì: ìdàrúdàpọ̀ òjijì
Ìdàrúdàpọ̀ ọkàn tó dé lójijì kì í sábà jẹ́ àìsàn ìgbàgbé. Bí ọkàn ẹnìkan bá dàrú láàrin wákàtí díẹ̀ tàbí ọjọ́ díẹ̀, ó lè jẹ́ àkóràn tàbí àìsàn mìíràn. Àwọn ìṣòro wọ̀nyí lè di ohun tó léwu kíákíá, ṣùgbọ́n a sábà máa ń lè tọ́jú wọn. Ẹ wá ìrànlọ́wọ́ ìṣègùn lẹ́sẹ̀kẹsẹ̀.
Ohun tí ẹ lè ṣe bí ọkàn yín kò bá balẹ̀
- Ẹ kọ ohun tí ẹ kíyèsí sílẹ̀. Ẹ kọ ohun tó ṣẹlẹ̀ àti ìgbà tó ṣẹlẹ̀.
- Ẹ bá ẹni náà sọ̀rọ̀ jẹ́jẹ́. Ó ṣeé ṣe kí ọkàn òun náà má balẹ̀.
- Ẹ bá a lọ rí òṣìṣẹ́ ìlera. Kíníkì tàbí ilé ìwòsàn jẹ́ ibi tó dára láti bẹ̀rẹ̀.
Kì í ṣe gbogbo ìṣòro ìrántí ni àìsàn ìgbàgbé ń fà. Àkóràn, àìtó fítámìnì, ìṣòro ẹṣẹ́ tírọ́ìdì, ìsoríkọ́ àti ipa àìdára tí àwọn oògùn ń ní lè fa irú àwọn àmì kan náà. A lè tọ́jú ọ̀pọ̀ nínú ìwọ̀nyí tí a bá ti rí wọn. Ìdí nìyí tí àyẹ̀wò fi ṣe pàtàkì.
Ẹ ka ìtọ́sọ́nà tó kàn: àyẹ̀wò lọ́dọ̀ òṣìṣẹ́ ìlera
Ìtọ́sọ́nà yìí ń fúnni ní ìmọ̀ gbogbogbò nípa àìsàn ìgbàgbé. Kì í ṣe ìmọ̀ràn ìṣègùn fún ẹnìkan pàtó. Dókítà, nọ́ọ̀sì tàbí òṣìṣẹ́ ìlera tó mọ ẹni náà lè fúnni ní ìmọ̀ràn tó bá a mu. Ẹ jọ̀wọ́, ẹ bá wọn sọ̀rọ̀ nípa àníyàn yòówù tí ẹ bá ní.